مدرسه افروز

وقتی معلمان دچار فرسودگی ناشی از همدلی می‌شوند؛ راهکارهایی برای ذهن‌آگاهی و شفقت‌ورزی

در سال‌هایی که در مدارس دولتی تدریس می‌کردم، بارها می‌دیدم که بسیاری از دانش‌آموزان به‌دلیل فقر و شرایط سخت زندگی، فشار روانی زیادی را تحمل می‌کردند. بعضی از آن‌ها در محله‌هایی زندگی می‌کردند که خشونت و فعالیت گروه‌های خلافکار در آن‌ها بسیار عادی بود. بسیاری از این کودکان از تغذیه و مسکن مناسب محروم بودند و در زندگی روزمره‌‌شان، چه در محله و مدرسه و چه در خانه، با انواع آسیب‌های اجتماعی و تجربه‌های تلخ روبه‌رو می‌شدند. همان‌طور که نشریه‌ی  آتلانتیک گزارش داده است، محل زندگی و سطح درآمد با میزان و نوع بحران‌ها و خشونت‌هایی که کودکان ممکن است تجربه کنند، ارتباط دارند.

معلمان، به‌ویژه آن‌هایی که در مناطق کم‌برخوردار کار می‌کنند، اغلب در مواجهه با این شرایط، احساس می‌کنند مسئول حمایت از دانش‌آموزانی هستند که چنین تجربه‌های تلخی دارند، اما منابع و امکانات کافی برای کمک به آن‌ها و خانواده‌هایشان در اختیار ندارند.

تعریف فرسودگی ناشی از همدلی

همدلی یعنی توانایی درک احساسات و تجربه‌های دیگران و دیدن دنیا از زاویه‌ی نگاه آن‌ها. وقتی با کسی همدلی می‌کنیم، تلاش می‌کنیم بفهمیم او چه احساسی دارد و گاهی بخشی از آن احساس را نیز در خود تجربه می‌کنیم؛ همین توانایی، شکل‌دهنده‌ی بسیاری از رفتارهای انسانی مانند حمایت، همکاری، احترام و کمک به دیگران است.

اولین بار اصطلاح «فرسودگی ناشی از همدلی» را از دکتر «جون هلیفکس»، معلم، نویسنده و انسان‌شناس شنیدم. او از این اصطلاح برای اشاره به حالتی استفاده می‌کند که فرد بارها و بارها در معرض رنج و تجربه‌های ناخوشایند دیگران قرار می‌گیرد و این رنج را چنان عمیق درک می‌کند که ممکن است خودش نیز دچار اضطراب و آشفتگی شود و برای رهایی از این فشار، بخواهد از فرد رنج‌دیده فاصله بگیرد تا بتواند خود را از هجوم احساسات منفی محافظت کند. از نظر هلیفکس، این تجربه در حرفه‌هایی مانند آموزش و مراقبت‌های پزشکی مصداق دارد.

من هم با او موافقم. وقتی برای اولین بار این اصطلاح را شنیدم، عمیقا با آن ارتباط برقرار کردم و احساس کردم دقیقا همان تجربه‌ای را توصیف می‌کند که خودم نیز از سر گذرانده‌ام.

ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.

✏️ @AfroozSchool

راهکارهایی برای تمرین مخالفت محترمانه

در تمام سال‌هایی که به‌عنوان مددکار اجتماعی در مدارس کار می‌کردم، زمان زیادی را در کلاس‌های درس می‌گذراندم؛ هم برای حمایت از معلمان و هم برای مشاهده‌ی دانش‌آموزان. یکی از چیزهایی که بارها و بارها شاهد آن بودم و مطمئنم اگر شما هم زمانی را در کلاس درس سپری کرده باشید آن را دیده‌اید، این بود که دانش‌آموزان با یکدیگر اختلاف‌نظر دارند و بعضی از آن‌ها خیلی زیاد با دیگران مخالفت می‌کنند.

گاهی این اختلاف‌نظر به دلخوری منجر می‌شود و باعث می‌شود دانش‌آموزان احساس کنند درک نشده‌اند. مشکل این نیست که دانش‌آموزان با یکدیگر اختلاف‌نظر دارند؛ این صرفا بخشی طبیعی از زندگی در کنار دیگران است. مشکل اینجاست که بیشتر دانش‌آموزان هرگز یاد نمی‌گیرند چگونه به شکلی محترمانه با دیگران مخالفت کنند.

هر زمان که در کلاسی حضور داشتم و متوجه می‌شدم اختلاف‌نظری به شکلی غیرمحترمانه در حال شکل‌گیری است، مداخله می‌کردم و با دانش‌آموزان گفت‌وگو می‌کردم تا یاد بگیرند که می‌توانند با یکدیگر مخالف باشند، اما مخالفت خود را به شیوه‌ای مناسب و محترمانه بیان کنند. به‌مرور زمان، دانش‌آموزان این الگوهای ارتباطی‌ را آموختند و توانستند در گفت‌وگوها به شکلی سازنده، موثر و محترمانه مشارکت کنند. راهبردهایی که بیش از همه از آن‌ها استفاده می‌کنم و در ادامه به آن‌ها می‌پردازم، برای دانش‌آموزان سال‌های پایانی دبستان مناسب‌تر هستند.

این چهار راهبرد به شما کمک می‌کنند به دانش‌آموزان بیاموزید مخالفت محترمانه چه معنایی دارد و چگونه می‌توان آن را در عمل به کار گرفت.

ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.

✏️ @AfroozSchool

چگونه می‌توان از ظرفیت یادگیری غیررسمی برای بهبود خواندن و ریاضی استفاده کرد؟

تجربه‌ی یادگیری در کودکان تنها به حضور در کلاس درس یا مطالعه‌ی کتاب‌های درسی خلاصه نمی‌شود. تجربه‌های خارج از محیط مدرسه، مانند حضور در کتابخانه‌ها، بازدید از موزه‌ها، شرکت در فعالیت‌های فوق‌برنامه، اردوهای آموزشی، برنامه‌های بعد از مدرسه و بسیاری از تجربه‌های روزمره، از مهم‌ترین نمونه‌های یادگیری غیررسمی هستند و می‌توانند در پرورش مهارت‌هایی نقش داشته باشند که زیربنای پیشرفت تحصیلی کودکان‌اند. این تجربه‌ها به تدریج به رشد مجموعه‌ای از مهارت‌های شناختی و ارتباطی کمک می‌کنند و حوزه‌هایی مانند گسترش دایره واژگان، درک مطلب، حل مسئله، تفکر انتقادی و برقراری ارتباط موثر را دربر می‌گیرند.

با این حال، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که اثرگذاری یادگیری غیررسمی صرفا به شرکت در این فعالیت‌ها وابسته نیست، بلکه به کیفیت طراحی و اجرای آن‌ها بستگی دارد. بر همین اساس، در ادامه هفت پیشنهاد پژوهش‌محور برای طراحی و اجرای تجربه‌های یادگیری غیررسمی با هدف تقویت مهارت‌های خواندن و ریاضی مرور می‌شود.

۱. برنامه‌ها را بر پایه‌ی شواهد علمی طراحی کنیم
طراحی برنامه‌ها و تجربه‌های یادگیری برای کودکان و نوجوانان باید بر پایه‌ی یافته‌های پژوهش‌های روان‌شناسی رشد درباره‌ی مدل شکل‌گیری و رشد مهارت‌ها انجام شود. این پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مهارت‌ها چگونه ایجاد و تقویت می‌شوند و چه عواملی بر رشد آن‌ها اثر می‌گذارند. استفاده از این اطلاعات به طراحی تجربه‌های یادگیری اثربخش‌تر کمک کند. 


ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.

✏️ @AfroozSchool

یادگیری غیررسمی؛ حلقه‌ی گمشده‌ی موفقیت تحصیلی

خانواده و مدرسه، دو رکن اصلی رشد، تربیت و یادگیری کودکان هستند و نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری مسیر پیشرفت تحصیلی و موفقیت آنان دارند. اما بخش مهمی از آنچه کودکان می‌آموزند، در دل فرصت‌های یادگیری غیررسمی شکل می‌گیرد؛ تجربه‌هایی که بیرون از کلاس درس اتفاق می‌افتند، اما نقش مهمی در رشد شناختی، اجتماعی و تحصیلی آنان دارند.

مراکز فرهنگی، کلاس‌های هنری و ورزشی، برنامه‌های بعد از مدرسه، فعالیت‌های داوطلبانه و حتی بسیاری از تجربه‌های روزمره، نمونه‌هایی از این فرصت‌های یادگیری هستند. این تجربه‌ها، که گاه با همراهی سازمان‌ها و مراکز یادگیری غیررسمی فراهم می‌شوند، فرصت‌هایی ایجاد می‌کنند که مدرسه به تنهایی قادر به فراهم کردن همه‌ی آن‌ها نیست. پژوهشگران معتقدند کودکان زمانی بهترین یادگیری را تجربه می‌کنند که در محیط‌هایی فعال، مشارکتی و معنادار قرار بگیرند؛ محیط‌هایی که در آن‌ها فرصت پرسیدن، تجربه کردن، کشف کردن و دریافت بازخورد داشته باشند.

این تجربه‌ها به رشد مجموعه‌ای از مهارت‌ها کمک می‌کنند که به‌تدریج و در طول سال‌های رشد شکل می‌گیرند و حوزه‌هایی مانند گسترش دایره‌ی واژگان، درک مطلب، حل مسئله، تفکر انتقادی و توانایی برقراری ارتباطات موثر را دربرمی‌گیرند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند این مهارت‌ها از عوامل مهم موفقیت تحصیلی هستند و نقش مهمی در بهبود عملکرد کودکان در خواندن و ریاضی دارند. نابرابری در فرصت‌های پرورش این مهارت‌ها نیز یکی از عوامل شکل‌گیری شکاف‌های آموزشی میان کودکان است.

ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.

✏️ @AfroozSchool

چگونه می‌توان شکاف‌های یادگیری را جبران کرد؟

یادگیری همیشه در شرایط عادی و قابل انتظار رخ نمی‌دهد. همه‌گیری کرونا یکی از فراگیرترین نمونه‌های این تجربه بود که روند یادگیری میلیون‌ها دانش‌آموز در سراسر جهان را مختل کرد و نشان داد آمادگی نظام‌های آموزشی برای مواجهه با بحران، به اندازه‌ی کیفیت برنامه‌های درسی اهمیت دارد. با این حال، این تجربه، درس‌های ارزشمندی نیز برای نظام‌های آموزشی به همراه داشت: از تدوین روش‌های اثربخش در آموزش آنلاین تا طراحی برنامه‌های جبرانی، حمایت هدفمند از دانش‌آموزان آسیب‌پذیر و تلاش برای حفظ تداوم آموزش در شرایط بحرانی. امروز این آموخته‌ها می‌توانند در مواجهه با هر اختلالی در فرایند آموزش حضوری، راهنمای معلمان و برنامه‌ریزان آموزشی باشند.

اگرچه شرایط امروز با دوران همه‌گیری یکسان نیست، اما بسیاری از خانواده‌ها و معلمان ایرانی در ماه‌های اخیر با دغدغه‌هایی مشابه روبه‌رو بوده‌اند. تعطیلی‌های مکرر مدارس، آموزش آنلاین در سایه‌ی اختلال و قطعی اینترنت، بحران‌های سیاسی و اقتصادی و محدود شدن دسترسی به آموزش حضوری، فرصت‌های یادگیری برای بسیاری از دانش‌آموزان را کاهش داده‌است.

پژوهش‌های انجام‌شده پس از همه‌گیری نیز نشان می‌دهد که شکاف‌های یادگیری تنها نتیجه‌ی تعطیلی مدارس یا کاهش زمان آموزش نیستند، بلکه ترکیبی از عوامل آموزشی، خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی و روانی در شکل‌گیری آن‌ها نقش دارد. از این رو، دانش‌آموزانی که در مناطق محروم زندگی می‌کنند یا به فناوری و منابع آموزشی دسترسی کافی ندارند، معمولا بیشتر آسیب می‌بینند و نابرابری‌های آموزشی در چنین شرایطی عمیق‌تر می‌شود.

این تجربه‌ها یک پیام روشن دارند: جبران فرصت‌های از دست‌رفته یادگیری به معنای افزایش زمان آموزش نیست؛ بلکه به معنای بازآفرینی تجربه‌ای از یادگیری است که در آن دانش‌آموز بار دیگر احساس امنیت، انگیزه، تعلق و توانمندی کند.

ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.

✏️ @AfroozSchool

کار در دوران بحران: چگونه بهره‌وری خود را در ۶ قدم حفظ کنیم؟

حدود یک ماه از شروع همه‌گیری گذشته بود که یک روز صبح با هیجان از خواب بیدار شدم؛ خوشحال از اینکه قرار بود یک روز کامل و بدون جلسه داشته باشم تا به فهرست کارهای عقب‌افتاده‌ام برسم و روی پروژه‌های مهم‌تر تمرکز کنم. اما در پایان روز وقتی به رختخواب رفتم، متوجه شدم دقیقا هیچ کاری انجام نداده‌ام. برنامه‌ام زیر بار خستگی، حواس‌پرتی و نوعی رخوت و بی‌حوصلگی از هم پاشیده بود. از زمانی که هدر داده بودم احساس عذاب وجدان داشتم و بابت حجم کاری که به روز بعد منتقل شده بود، مضطرب بودم.

خیلی زود فهمیدم که تنها نیستم.

یکی از مراجعانم در گروه کوچینگ نوشته بود:
«احساس می‌کنم از همیشه مشغول‌ترم، اما انگار بهره‌وری‌ام کمتر شده. کسی مثل من هست؟»

مراجع دیگری در ایمیلی برایم نوشت:
«از حجم اتفاقاتی که در جریان است احساس درماندگی می‌کنم. انگار این آدم، من نیستم! من معمولا در مدیریت خودم و تیمم در شرایط سخت خیلی خوب عمل می‌کنم.»

کم‌کم گفت‌وگوها به موضوع سوگ و اندوه کشیده شد. ما در حال تجربه‌ی ترکیب پیچیده‌ای از احساسات هستیم؛ احساساتی که باعث می‌شود هم برای چیزهایی که از دست داده‌ایم سوگواری کنیم و هم نگران فقدان‌هایی باشیم که هنوز اتفاق نیفتاده‌اند.


ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.

✏️ @AfroozSchool

تاب‌آوری روانی در «میدان سیاست دینی»

بیشترِ گفت‌وگوهای دوستانه و خانوادگی این روزها به بحث‌های سیاسی ختم می‌شود که با سوگیری‌های سیاسی، احساس معذب شدن، ناآرامی، دل‌آشوبی، فرسودگی یا حتی خشم همراه است. هم‌زمانی رخداد‌های پرتنش با آسیب‌های روانی-مذهبی، برای بسیاری از افراد، آشفتگی‌های عاطفی شدیدی ایجاد کرده است.

در چنین فضایی، آنچه بسیاری از ما تجربه می‌کنیم، صرفا اختلاف نظر یا نگرانی معمول نیست، بلکه ترکیبی پیچیده از اضطراب سیاسی، تهدید هویتی، فرسودگی روانی و بازفعال‌شدن روان‌زخم‌های قدیمی است ؛ تجربه‌ای که ممکن‌ است به‌سادگی احساس امنیت، آرامش و حتی هویت ما را تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، توجه به نیازهای روانی و عاطفی‌مان نه فقط یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای حفظ تاب‌آوری است.

این مجموعه می‌کوشد با نگاهی دقیق‌تر، بخشی از این تجربه‌ی پیچیده را نام‌گذاری و قابل فهم کند. هدف، ایجاد فضایی برای درک عمیق‌تر، همدلی بیشتر و شاید قدمی کوچک به سوی تاب‌آوری روانی در دل این وضعیت است. در ادامه، به ۱۰ راهکار عملی نیز پرداخته‌ایم که می‌توانند به ما کمک کنند تا در میانه‌ی این آشفتگی، ثبات بیشتری را تجربه کنیم و ارتباطی متعادل‌تر با خود و جهان پیرامون‌مان برقرار سازیم.

لطفا این مطلب را با والدین، معلمان و آموزشگرانی که می‌شناسید به اشتراک بگذارید.

ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.

✏️ @AfroozSchool

با نوجوانی که تجربه بازداشت یا زندان دارد چه کنیم؟ راهنمای عملی برای خانواده‌ها، نزدیکان و معلمان

راهنمای زیر ترکیبی است از چند شیوه‌نامه‌ی بین‌المللی برای مواجهه با نوجوانانی که فشارهای شدیدی را پشت سر گذاشته‌اند و گفت‌وگو با رضا کاظم‌زاده، پژوهشگر و روان‌شناس بالینی درباره‌ی نحوه مواجهه و رفتار با نوجوانانی است که از بازداشت یا زندان آزاد شده‌اند. راه‌کارهای این متن به بزرگسالان مرتبط با نوجوانان کمک می‌کند بدون ایجاد فشار یا آسیب بیشتر، از این نوجوانان حمایت کنند.

ابتدا احساس امنیت ایجاد کنید
قدم اول ایجاد یا یادآوری فضای امن ارتباطی است. برای بسیاری از نوجوانان، تجربه‌ی بازداشت با ترس، تهدید و از دست دادن کنترل همراه است. پس از آزادی، مهم‌ترین نیاز روانی آن‌ها احساس امنیت است.

بهتر است:
محیط خانه یا مدرسه و هر فضایی که نوجوان در آن حضور دارد آرام باشد
از بحث‌های تنش‌زا پرهیز شود
نوجوان بداند که در خانه مورد حمایت و پذیرش است

جملات کمک‌کننده:
خوشحالیم که برگشتی.
ما کنارتیم، فقط کافیه بگی به چی نیاز داری.

او را به صحبت مجبور نکنید
بعضی نوجوانان می‌خواهند درباره تجربه خود صحبت کنند، اما بعضی دیگر به سکوت نیاز دارند.

مهم است که:
او را برای تعریف کردن آنچه از سر گذرانده تحت فشار نگذارید
درباره‌‌ی جزئیات سوال نکنید
اجازه دهید خودش زمان مناسب برای صحبت و به اشتراک گذاشتن تجربه‌اش را انتخاب کند

جملات کمک‌کننده:
هر وقت دوست داشتی درباره آنچه گذشته صحبت کنی، من گوش می‌کنم.

ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.
✏️ @AfroozSchool

جستاری در باب اندوهی که مجال گریه ندارد؛ نکاتی برای زندگی در میانه‌ی سوگ، سرکوب و ترومای جمعی


این روزها، انگار همه‌چیز سنگین‌تر از همیشه است. وقتی سرکوب خشن، نقض گسترده‌ی حقوق شهروندان، شکاف‌های عمیق سیاسی، فشارهای اقتصادی و سوگ‌های انباشته و ناتمام‌مانده، یکی پس از دیگری بر زندگی ما سایه می‌اندازند، طبیعی است که احساس فرسودگی، خشم، ترس، کرختی، یا همه این‌ها به‌طور هم‌زمان، به سراغمان بیاید.

این همان درد و فشاری است که از زیستن در دل رویدادهایی برمی‌خیزد که کل جامعه را تحت تاثیر قرار می‌دهند و به پس‌زمینه‌ی زندگی روزمره تبدیل می‌شوند. احساساتی دشوار، پیچیده و اغلب متناقض که با بستن چشم‌ها در شب پایان نمی‌یابند، چراکه شرایطْ همچنان پابرجاست است و صبح که بیدار می‌شویم، این واقعیت‌ها دوباره پیشِ روی ما قرار دارند.

سوگ جمعی فقط درباره‌ی مرگ نیست. سوگِ از دست رفتنِ احساس امنیت و اعتماد جمعی و از دست رفتنِ حسِ پیش‌بینی‌پذیریِ زندگی است. تروما و سوگ جمعی بافت اجتماعی را تحت تاثیر قرار می‌دهد و حتی می‌تواند به نسل‌های بعدی منتقل شود. وقتی هویت‌های سیاسی به جبهه‌هایی متخاصم تبدیل می‌شوند و مرزهای مذهبی یا ایدئولوژیک در خانواده‌ها و گروه‌های دوستی شکاف می‌اندازد، لایه دیگری از سوگ در سطح روابط فردی شکل می‌گیرد و افراد را بیش از پیش به‌سوی فروپاشی عاطفی سوق می‌دهد.

ادامه‌ی مطلب را در لینک زیر بخوانید.
✏️ @AfroozSchool