درگذشت دکتر مارشا لینهان، بنیانگذار رفتاردرمانی دیالکتیکی؛ یادآور نقش علم، همدلی و امید در مواجهه با رنج روانشناختیبا اندوه، خبر درگذشت دکتر مارشا ام. لینهان (Marsha M. Linehan)، روانشناس برجسته آمریکایی و بنیانگذار رفتاردرمانی دیالکتیکی (Dialectical Behavior Therapy: DBT) را دریافت کردیم.
دکتر لینهان در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، در ۸۳سالگی، چشم از جهان فروبست و جامعه روانشناسی و رواندرمانی بینالمللی را در سوگ یکی از تأثیرگذارترین چهرههای روانشناسی بالینی معاصر نشاند.
مارشا لینهان و شکلگیری رفتاردرمانی دیالکتیکیمارشا لینهان استاد بازنشسته روانشناسی دانشگاه واشینگتن بود که بخش مهمی از زندگی علمی و حرفهای خود را به مطالعه و درمان افرادی اختصاص داد که با رفتارهای خودکشیگرایانه، خودآسیبرسانی، اختلال شخصیت مرزی و دشواریهای شدید تنظیم هیجان مواجه بودند.
او در دهه ۱۹۸۰ میلادی، در جریان تلاش برای بهکارگیری رفتاردرمانی متعارف در درمان افرادی با رفتارهای خودکشیگرایانه مزمن، با محدودیتهایی در رویکردهای موجود مواجه شد. این تجربه بالینی، زمینهساز شکلگیری رویکردی شد که بعدها رفتاردرمانی دیالکتیکی نام گرفت.
ایده محوری این رویکرد، تلفیق دو ضرورت اساسی در فرایند درمان است: پذیرش و اعتباربخشی به تجربه و رنج مراجع، در کنار تلاش هدفمند برای تغییر رفتارهای آسیبزا.
لینهان با تلفیق اصول رفتاردرمانی، نظریه زیستی ـ اجتماعی، فلسفه دیالکتیکی و ذهنآگاهی، نظام درمانی جامعی را توسعه داد که علاوه بر رواندرمانی انفرادی، آموزش مهارتهای ذهنآگاهی، تحمل پریشانی، تنظیم هیجان و اثربخشی بینفردی را در بر میگیرد.
نتایج پژوهشهای اولیه این رویکرد در سال ۱۹۹۱ منتشر شد و در سالهای بعد، با گسترش پژوهشهای تجربی و انتشار کتابهای راهنمای درمان و آموزش مهارتها، رفتاردرمانی دیالکتیکی به یکی از رویکردهای شناختهشده و مبتنی بر شواهد در درمان اختلال شخصیت مرزی و رفتارهای خودکشیگرایانه تبدیل شد. دامنه کاربرد آن نیز بهتدریج به سایر مشکلات و جمعیتهای بالینی گسترش یافت.
فراتر از ابداع یک روش درمانیاهمیت دستاورد علمی لینهان تنها به طراحی یک روش رواندرمانی محدود نمیشود. او در تغییر نگرش حرفهای نسبت به افرادی که با رنج روانشناختی شدید و رفتارهای پرخطر مواجهاند نیز سهمی مهم داشت.
رویکرد او بر این اصل تأکید میکند که میتوان رنج و تجربه دشوار یک انسان را به رسمیت شناخت، بدون آنکه رفتارهای آسیبزای او را تأیید کرد؛ میتوان همزمان به پذیرش و تغییر متعهد بود و به افراد کمک کرد تا با کسب مهارتهای تازه، مسیر متفاوتی در زندگی خود بسازند.
این نگاه، در کنار تلاش مستمر برای پیوند دادن پژوهش علمی با مداخله بالینی، از مهمترین میراثهای حرفهای او به شمار میرود.
آثار علمی و حرفهایاز آثار شاخص مارشا لینهان میتوان به کتاب Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder (۱۹۹۳)، از نخستین منابع نظاممند معرفی رفتاردرمانی دیالکتیکی، و Skills Training Manual for Treating Borderline Personality Disorder (۱۹۹۳) اشاره کرد.
همچنین دو اثر مهم او با عنوانهای DBT Skills Training Manual و DBT Skills Training Handouts and Worksheets (ویرایش دوم، ۲۰۱۵)، از منابع مرجع در آموزش و اجرای مهارتهای رفتاردرمانی دیالکتیکی به شمار میروند.
کتاب خاطرات او با عنوان Building a Life Worth Living: A Memoir (۲۰۲۰) نیز روایتی از مسیر زندگی، تجربههای شخصی و شکلگیری اندیشههای علمی و حرفهای اوست.
پیام تسلیت انجمن روانشناسی ایرانانجمن روانشناسی ایران، درگذشت دکتر مارشا لینهان را به خانواده و بازماندگان ایشان، همکاران، شاگردان، درمانگران و پژوهشگران حوزه روانشناسی و رواندرمانی و همه کسانی که از دستاوردهای علمی و حرفهای او بهرهمند شدهاند، تسلیت میگوید.
بیتردید، میراث علمی و انسانی او در قالب پژوهشها، آثار مکتوب، تربیت نسلهای متعدد درمانگران و زندگی انسانهایی که از طریق این رویکرد امکان تازهای برای مواجهه با رنج و ساختن زندگی ارزشمندتر یافتهاند، همچنان زنده خواهد ماند.
یاد و نام او در تاریخ روانشناسی بالینی و رواندرمانی معاصر ماندگار خواهد بود.
انجمن روانشناسی ایران
۲۱ آبان ۱۴۰۵
🌐
وب سايت انجمن🌐
اينستاگرام انجمن🌐
كانال تلگرامي انجمن🌐 كانال يوتيوب انجمن🌐
کانال بله انجمن🌐
کانال بله دوره ها و کارگاه های آموزشی انجمن