فرهنگ یا تمدن؟

عقب‌ماندگی مسلمانان را نباید صرفاً نتیجه نداشتن منابع و امکانات دانست؛ یکی از مشکلات اساسی، خلط میان فرهنگ و تمدن است. فرهنگ، جهان‌بینی و ارزش‌هایی است که زندگی را معنا و جهت می‌دهد؛ در حالی‌که تمدن شامل علوم، صنعت، تکنولوژی و ابزارهای مادی زندگی است.

مسلمانان می‌توانند از پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیک دیگر ملت‌ها بهره بگیرند، بدون آن‌که فرهنگ و جهان‌بینی آنان را بپذیرند. بنابراین، راه پیشرفت نه در کنار گذاشتن هویت اسلامی است و نه در بستن دروازه‌ها به روی علم و تکنولوژی؛ بلکه در حفظ هویت فکری و دستیابی همزمان به قدرت علمی و صنعتی است.